Fərid Şəfiyev Orta Dəhlizin faydalarından danışdı: “Şimal marşrutunun alternativinə çevrilib”
Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Avropa İttifaqı geniş Avrasiya qitəsində nəqliyyat əlaqələrini inkişaf etdirmək üçün Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqə saxlayıb. İpək Yolunu canlandırmaq üçün ilk layihələrdən biri Şərqi Avropa, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyada on iki ölkəni əhatə edən Aİ-nin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən beynəlxalq nəqliyyat proqramı olan TRASEKA olub.
Bunu Beynəlxalq Münasibətlərinin Təhlili Mərkəzinin (BMTM) rəhbəri Fərid Şəfiyev deyib.
O əlavə edib: "TRACECA-nın Bakıda qərargahı yaradılıb və hazırda da fəaliyyət göstərir. Lakin 2000-ci illərdə Avropa və Asiya arasında yüklərin daşınması üçün daha ucuz marşrutlar mövcud olduğundan Aİ və kommersiya şirkətləri bu proqrama o qədər də əhəmiyyət vermədilər. Çinin artan iqtisadi qüdrəti ilə Pekin özünün “Bir Kəmər-Bir Yol Təşəbbüsü” nəqliyyat proqramı ilə çıxış etdi.
2022-ci ilin fevralında Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra vəziyyət kəskin şəkildə dəyişdi. Rusiyadan keçən şimal marşrutu bağlandı, dəniz kanalları artan yük axınının öhdəsindən gələ bilmədi.
İyirmi il əvvəl Azərbaycan bir sıra qonşu ölkələrlə, o cümlədən Gürcüstan, Qazaxıstan və Türkiyə ilə Çin və Avropa arasında nəqliyyat marşrutunun müvafiq ölkələr vasitəsilə irəliləməsinə dair iddialı layihəyə start verdi. Mütəxəssislər bu layihəni “Orta dəhliz” adlandırıblar ki, bu da Şimal marşrutuna uyğun alternativlərdən birinə çevrilib. Bəzi infrastruktur və multimodallıq kimi digər çətinliklərə baxmayaraq, Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Orta dəhlizdən keçən yük axını altı dəfə artıb".
F. Şəfiyevin sözlərinə görə, Azərbaycan hazırda ticarət və investisiyaların təşviqi üçün Mərkəzi Asiya ölkələri ilə fəal işləyir: "Qazaxıstanla Azərbaycan artıq bərə, liman və digər nəqliyyat infrastrukturunun təkmilləşdirilməsində irəliləyib. Astana həm də öz neft ehtiyatlarını Azərbaycanın Gürcüstandan qərbə, Türkiyəyə gedən boru kəmərləri vasitəsilə çatdırmaqda maraqlıdır. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya tərəfdaşları da yüksəksürətli internet bağlantısı üzərində işləyirlər. Özbəkistanla iki ölkə enerji, nəqliyyat və kənd təsərrüfatı sahələrində layihələr həyata keçirir. Xəzərin o tayında Azərbaycan Türkmənistanla enerji əməkdaşlığı (qaz mübadiləsi) üzrə sıx əməkdaşlıq edir və bərə, dəmir yolu və digər layihələrin gələcək təkmilləşdirilməsini müzakirə edir".
BMTM sədri vurğulayıb ki, 1990-cı illərdə Aİ ABŞ ilə birlikdə hazırda Azərbaycanın karbohidrogen ehtiyatlarını Cənub Qaz Dəhlizi də daxil olmaqla, qlobal və Avropa bazarına çatdıran neft və qaz kəmərlərinin yaradılmasında mühüm rol oynayıb. Aİ bu məsələ ilə bağlı mütəmadi iclaslar keçirən Məsləhət Şurası yaradıb. Aİ-nin Orta Dəhliz də daxil olmaqla Avrasiya Əlaqələrini dəstəkləmək üçün daha qabaqcıl səviyyədə fəaliyyət göstərməsinin vaxtıdır. Daimi qurumun yaradılması bu istiqamətdə ilk addım olardı.
Azərbaycan Aİ və Mərkəzi Asiya tərəfdaşları ilə əməkdaşlıqdan böyük fayda əldə edib. Azərbaycanın dünya və Avropa bazarına çıxardığı karbohidrogen ehtiyatları ölkənin daxili iqtisadi və sosial mənzərəsini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirdi. Gürcüstan və Türkiyə kimi tranzit ölkələrə gəlir gətirirdi. Avropa və Mərkəzi Asiya arasında nöqtələrin birləşdirilməsi bütün iştirakçılar üçün faydalı olacaq".Strategeast