Bir sözün kəsilməsi, bir postun taleyi: vitse-spikerlik ətrafında səssiz qalmaqal

Azərbaycan parlamentində vitse-spiker postu adətən sakit, diqqətdən kənar, amma siyasi çəkisi böyük olan vəzifələrdən sayılır. Bu post təkcə prosedur funksiyası daşımır, həm də parlamentdə partiyalararası siyasi balansın göstəricisi kimi çıxış edir. Son günlər vitse-spiker Rəfael Hüseynovun ətrafında yaranan müzakirələr isə bu balansın nə qədər şərti və dəyişkən olduğunu üzə çıxarır.

Rəfael Hüseynov Milli Məclisdə Yeni Azərbaycan Partiyasından (YAP) sonra ən çox mandatla təmsil olunan Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP) üzvü kimi vitse-spiker postuna seçilib. Parlamentdə cəmi üç deputatla təmsil olunan VHP üçün bu post sadəcə vəzifə deyil, siyasi çəkisinin təsdiqi idi. Lakin son günlər yayılan məlumatlar göstərir ki, bu status partiyadaxili münasibətlər fonunda ciddi sınaqla üz-üzədir.

Mediada yayılan iddialara görə, parlamentdən kənar keçirilən tədbirlərdən birində aparıcılıq edən Rəfael Hüseynov VHP sədri Sabir Rüstəmxanlının sözünü kəsib. Bu epizodun ardınca partiya rəhbərliyi tərəfindən ona töhmət verildiyi, hətta VHP sıralarından kənarlaşdırıla biləcəyi barədə məlumatlar yayılıb. Hadisənin özü ilk baxışda xırda görünə bilər. Lakin siyasi kontekstdə bu, fərdi statusla partiya iyerarxiyasının toqquşması kimi oxunur.

Araşdırma zamanı ortaya çıxan əsas məqam ondan ibarətdir ki, Rəfael Hüseynovun vitse-spikerliyi hüquqi baxımdan partiya üzvlüyündən asılı deyil. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və Milli Məclisin Daxili Nizamnaməsinə əsasən, vitse-spiker parlament tərəfindən seçilir və yalnız parlamentin qərarı ilə vəzifədən azad edilə bilər. Partiyadan çıxarılma hüquqi mexanizm deyil, siyasi təsir alətidir.

Bu nöqtədə sual yaranır: əgər Rəfael Hüseynov VHP-dən xaric edilərsə, parlament çoxluğu onun vitse-spiker postunda qalmasını nə dərəcədə məqsədəuyğun hesab edəcək? Çünki faktiki olaraq bu halda vitse-spiker postu onu irəli sürən siyasi subyektin nəzarətindən çıxmış olur.

Digər tərəfdən, mümkün “əvəzləmə” ssenarisi də diqqət çəkir. VHP parlamentdə üç deputatla təmsil olunur. Onlardan biri partiya sədri Sabir Rüstəmxanlının həyat yoldaşı Tənzilə Rüstəmxanlıdır. Hüquqi baxımdan onun vitse-spiker seçilməsinə heç bir maneə yoxdur. Lakin siyasi və etik müstəvidə bu ssenari daha çox sual doğurur, nəinki cavab.

Belə bir qərar VHP-nin parlamentdə ailəvi siyasi təmsilçiliyin güclənməsi görüntüsü yarada bilər. Bu isə vitse-spiker postunun mahiyyəti, siyasi simvolikası və ictimai etimad baxımından ciddi müzakirələrə yol aça bilər.

Nəticə etibarilə, Rəfael Hüseynov ətrafında yaranan vəziyyət təkcə bir tədbirdə deyilmiş sözlərin və ya kəsilmiş cümlənin nəticəsi deyil. Bu, partiya intizamı, fərdi siyasi status və parlament balansı arasında uzun müddətdir cavabsız qalan sualların yenidən gündəmə gəlməsidir.

Açıq qalan suallar
1. Rəfael Hüseynovun partiyadan çıxarılması təşəbbüsü varsa, bu qərarın arxasında yalnız intizam məsələsi dayanır, yoxsa daha dərin siyasi səbəblər mövcuddur?
2. Parlament çoxluğu partiya üzvlüyünü itirmiş vitse-spikerlə işləməyə hazırdırmı?
3. VHP vitse-spiker postunu istənilən halda qorumaqda israrlıdır, yoxsa bu postdan imtina edilə bilər?
4. Tənzilə Rüstəmxanlının vitse-spikerliyə namizədliyi gündəmə gələrsə, bu, parlamentin imicinə necə təsir edər?
5. Ümumiyyətlə, vitse-spiker postları siyasi balans aləti olaraq qalmalıdır, yoxsa fərdi siyasi loyalığa görə yenidən bölüşdürülməlidir?
6. Bu hadisə gələcəkdə parlamentdə partiya intizamının deputatların fərdi statusuna hansı həddə qədər təsir göstərə biləcəyini göstərirmi?

Azinforum.az