Dövlət Statistika Komitəsinin 2026-cı ilin yanvar-avqust ayları üzrə açıqladığı son rəsmi göstəricilər Azərbaycan iqtisadiyyatında ziddiyyətli mənzərəni ortaya qoyur. Bir tərəfdən dövlət xəzinəsində iri profisit (artıqlıq) toplanır, digər tərəfdən ölkənin ümumi iqtisadi artım tempində (ÜDM) yavaşlama müşahidə olunur.
Rəsmi rəqəmlərə əsasən, 2026-cı ilin ilk 8 ayında Azərbaycanın dövlət büdcəsində 3.42 milyard manatlıq profisit (icmal büdcədə isə 5.1 milyard manat profisit) yaranıb. Paralel olaraq, Ümumi Daxili Məhsulun (ÜDM) artım tempi yanvar-iyul aylarındakı 1.4%-dən yanvar-avqust aylarında 1.2%-ə düşüb.
2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında ölkədə 87 milyard 709.5 milyon manatlıq ÜDM istehsal olunub. İqtisadi artımın 1.4%-dən 1.2%-ə geriləməsinin əsas səbəbi neft-qaz sektorundakı hasilatın azalmasıdır:
Hesabat dövründə neft-qaz sektorunda əlavə dəyər 0.8% azalıb. Neft hasilatında müşahidə olunan təbii azalma dinamikası ümumi iqtisadi artım tempini aşağı çəkən əsas drayver olub. Əksinə, qeyri-neft sektoru 2.1% artım nümayiş etdirərək iqtisadiyyatın tam mənfi zonaya keçməsinin qarşısını alıb. Bu mənzərə göstərir ki, xammal sektorundakı passivlik qeyri-neft sahələrindəki müsbət dinamikanı üstələyərək ümumi iqtisadi yüksəlişi tormozlayır.
Yanvar-avqust aylarında dövlət büdcəsinin gəlirləri 23 milyard 594.7 milyon manat, xərcləri isə 20 milyard 174.4 milyon manat təşkil edib. Nəticədə daxilolmalar xərcləri 3 milyard 420.3 milyon manat üstələyib.
Büdcənin profisitlə icra olunmasının əsas amilləri aşağıdakılardır:
-Dövlət Vergi Xidmətinin xətti ilə qeyri-neft sektorundan toplanan vergilər proqnozları üstələyib və ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 11%-dən çox artıb;
-Bununla yanaşı büdcədə neftin 1 bareli üçün götürülən baza qiyməti (65 dollar) faktiki bazar qiymətlərindən aşağı olduğu üçün xammal satışından əlavə gəlirlər formalaşıb.
Burada xərclərin ehtiyatlı icrası da mühm rol oynayır. Belə ki, büdcə xərcləri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə cəmi 1.2% artıb ki, bu da maliyyə intizamının saxlanıldığını göstərir.
İqtisadi ekspertlərin fikrincə, büdcədə böyük valyuta ehtiyatının və artıqlığın toplanması makroiqtisadi sabitlik, manatın məzənnəsi və ölkənin xarici borclarının ödənilməsi baxımından güclü yastıq yaradır.
Lakin ÜDM artımının 1.2%-ə qədər zəifləməsi siqnal verir ki, dövlət büdcəsindəki yığılan maliyyə resursları iqtisadiyyatın real sektoruna, investisiya layihələrinə və özəl sektorun stimullaşdırılmasına daha fəal inteqrasiya olunmalıdır. Əks halda, neft hasilatının düşməsi fonunda iqtisadi artımın tempi gələcək rüblərdə daha da səngiyə bilər. AzPolitika